Kuzeybatı Alaska’daki Brooks Sıradağları’nda yer alan 200’ü aşkın el değmemiş nehir ve deredeki turuncu renk değişiminin, iklim değişikliğiyle eriyen donmuş toprakların tetiklediği doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı belirlendi. AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, yer altı sularının çözülen katmanlar vasıtasıyla derindeki sülfürlü minerallerle temas ederek asit ve ağır metalleri sulara taşıdığını ortaya koydu.
Eriyen Katmanlar ve Ağır Metal Sızıntısı
Bilim insanlarının 2022 ile 2024 yılları arasında altı ayrı su havzasından topladığı numuneler, oksijen ve suyla etkileşime giren sülfürlü kayaların sülfürik asit oluşturduğunu gösterdi. Bu kimyasal süreç neticesinde demir, alüminyum, nikel, çinko, kadmiyum ve nadir toprak elementleri akarsulara karışıyor. Ölçümlerde, etkilenmemiş üst havzalarda 8,3 olarak kaydedilen ortanca pH seviyesinin, yamaçlardan sızan sularda 3,2 değerine kadar gerilediği ve sızıntılardaki metal yoğunluğunun ana yataklardan binlerce kat fazla olduğu saptandı.
Metaller Akıntı Boyunca Taşınıyor
Ana akarsu gövdeleri asit miktarını nötr seviyelere yakın tutma kapasitesine sahip olsa da bu tamponlama özelliği metallerin ve sülfatın uzun mesafelerce ilerlemesini durduramıyor. Nitekim Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik bölümünde yapılan incelemelerde, kolların katılımıyla litre başına 25 miligram olan sülfat miktarı 280 miligrama, nikel yoğunluğu ise 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıkarak hat boyunca yüksek kaldı.
Sıcak Kışlar ve 2019 Kırılması
Wulik ve Agashashok nehir sistemlerindeki uzun vadeli kayıtlar, kimyasal değişimlerin aniden zirve yaptığı dönemin 2019-2020 yılları olduğunu gösteriyor. Wulik Nehri’ndeki toplam çinko seviyesinde yüzde 770’e varan sıçramanın yaşandığı bu süreç, 2018-2019 dönemindeki yoğun kar yağışlı ve ılık kış şartlarının toprağı yalıtarak donmayı önlemesi ve derin erimeyi hızlandırmasıyla ilişkilendirildi.
Veriler, 2021-2024 aralığında Wulik Nehri’ndeki çinko ile sülfat değerlerinin tekrar inişe geçtiğini ve asit dengeleme kapasitesinin güçlendiğini ortaya koydu. Araştırmacılar bu durumu geçici bir “iyileşme süreci” olarak nitelendirirken mekanizmanın henüz tam olarak netleşmediğini kaydetti.
